Zwracam się z prośbą o rozważenie podjęcia prac legislacyjnych nad nowelizacją przepisów Ustawy z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, która zastąpiła Ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich – napisała Rzeczniczka Praw Dziecka do Ministra Sprawiedliwości.
Apel Rzeczniczki Praw Dziecka do Ministra Sprawiedliwości
– Nie ulega wątpliwości, że uchylenie funkcjonującej blisko 40 lat Ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich było niezbędne ze względu na konieczność dostosowania regulacji do dzisiejszych realiów społecznych oraz wprowadzenia nowoczesnych narzędzi umożlwiających oddziaływanie na pojawiające się problemy nieletnich – wskazała w wystąpieniu generalnym do Ministra Sprawiedliwości Monika Horna-Cieślak. – O ile samą inicjatywę zmiany dotychczasowej ustawy należy ocenić pozytywnie, o tyle sam kierunek zmian oraz ich jakość należy uznać za wymagające refleksji i dalszej pracy – podkreśliła.
Wystąpienie generalne RPD do Ministra Sprawiedliwości
Główne problemy wskazane przez RPD
Rzeczniczka wskazała szereg obszarów problematycznych uzasadniających interwencję legislacyjną. To m.in. brak szerszego katalogu środków pozasądowych, które mogłyby zostać uznane za alternatywne, o których mówią Reguły Pekińskie (reguły minimum Narodów Zjednoczonych dotyczące wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich). W szczególności dotyczy to środków, realizujących ideę sprawiedliwości naprawczej w postaci np. mediacji rówieśniczej, tzw. kręgów naprawczych z udziałem psychologa lub terapeuty.
Brak jest również kompleksowej regulacji praw i obowiązków pokrzywdzonego (pozycja pokrzywdzonego uregulowana jest co do wybranych zagadnień procesowych, a nie np. roszczeń odszkodowawczych i sposobu ich realizacji, brak również procesowej gwarancji poznania przez sąd opinii pokrzywdzonego, co do stosowanych środków, a także brak regulacji zapewniającej ochronę praw małoletniego pokrzywdzonego w przypadku konfliktu interesu z przedstawicielem i nieletnim).
W dyskutowanej ustawie nie ma także obligatoryjnego obrońcy w każdej sprawie dotyczącej czynu karalnego (przepis art. 38 przewiduje obrońcę tylko w określonych kategoriach spraw, choć na gruncie Kodeksu postępowania karnego każdy sprawca w wieku od 17 do 18 lat ma zagwarantowaną obronę obligatoryjną).
Nie ma też w obecnych rozwiązaniach: zasadniczych zmian w zakresie środków wychowawczych i dostosowania ich do aktualnych problemów nieletnich, a także środków dostosowanych do szczególnych potrzeb nieletnich z zaburzeniami zdrowia psychicznego, dostosowania pouczeń do potrzeb informacyjnych dzieci i młodzieży, zarówno w stosunku do nieletniego, jak i do pokrzywdzonego oraz szerokiej możliwości odziaływania na środowisko rodzinne nieletniego (zdarza się, że nieletni w czasie stosowania środka lub po jego zakończeniu, funkcjonuje w środowisku patologii społecznych, co niweczy dotychczasowe działania).
Ponadto, dyskusyjne jest m.in. wydłużenie, w niektórych sytuacjach, czasu wykonywania środka poprawczego do 24. roku życia, czy powstanie okręgowych ośrodków wychowawczych, które zostały zorganizowane na wzór zakładów poprawczych.
Problemem wynikającym z obecnych przepisów jest także m.in. kierowanie do niewłaściwego ośrodka dziecka ze względu na brak orzeczenia o niepełnosprawności intelektualnej, co sprawia, że nieletni trafiają do placówki resocjalizacyjno-wychowawczej zamiast do resocjalizacyjno-rewalidacyjnej.
Wniosek o podjęcie prac legislacyjnych
Rzeczniczka Praw Dziecka zwróciła się do MS z prośbą o podjęcie prac zmierzających do opracowania nowelizacji Ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich – napisała Monika Horna-Cieślak deklarując przy tym chęć udziału w nich.